Wie televisie kijkt, een krant openslaat of door sociale media scrolt, kan er niet omheen: advertenties voor vliegreizen, SUV’s en tanken. Ze lijken misschien onschuldig, maar in werkelijkheid spelen ze een gevaarlijke rol: ze vertragen en ondermijnen de klimaattransitie. En juist de media dragen hierin een verantwoordelijkheid die niet langer genegeerd kan worden.

Blog door: Lieve & Bibian

Journalistieke media spelen een grote rol in het voorkomen van een ergere klimaatcrisis, stellen wetenschappers. Dagelijks brengen redacties zorgvuldig nieuws over klimaat, energie en duurzaamheid. Journalisten houden bedrijven en beleidsmakers kritisch tegen het licht en informeren het publiek over de feiten en de urgente veranderingen die nodig zijn. Maar naast die betrouwbare berichtgeving staan advertenties die juist méér vliegreizen, cruises en fossiele auto’s proberen te verkopen.

Op het eerste gezicht lijken deze reclames misschien onschuldig, maar hun invloed reikt veel verder. Ook de commerciële inhoud van journalistieke media beïnvloedt, volgens wetenschappers. Wanneer deze fossiele reclames publieke zendtijd krijgen, doen ze het effect van berichtgeving over klimaat teniet en blijft het gebruik van fossiele producten en diensten genormaliseerd. Fossiele reclame is meer dan alleen een marketinginstrument. Het is een manier om macht en invloed te behouden in een tijd waarin juist verandering nodig is. Toch blijven de media dit soort boodschappen uitzenden, publiceren en faciliteren. Waarom? 

Fossiele reclame levert geld op. Maar met die keuze maken zij zich medeplichtig aan het in stand houden van een systeem dat haaks staat op hun eigen verantwoordelijkheid richting het publiek. Net zoals tabaksreclame ooit werd verboden omdat het een verslavend en schadelijk product normaliseerde, is het tijd om fossiele reclame in dezelfde categorie te plaatsen. Wat je vaak ziet, voelt normaal. En wat normaal voelt, wordt moeilijker ter discussie gesteld – ook in de politiek. Bedrijven benutten die kracht volop. Met enorme budgetten domineren ze de publieke ruimte, terwijl duurzame alternatieven nauwelijks dezelfde kans krijgen om gezien te worden. Onderzoek toont bijvoorbeeld aan dat mensen, nadat ze een advertentie voor vliegreizen hebben gezien, de verantwoordelijkheid voor duurzaamheid meer bij anderen leggen. Dat is precies waarom fossiele reclame zo effectief en zo gevaarlijk is.

Een vliegreis staat in reclames niet symbool voor kerosineverbruik, maar voor avontuur en vrijheid. Een benzineauto wordt neergezet als een belofte van status en onafhankelijkheid. De schadelijke gevolgen – waaronder de enorme CO₂-uitstoot, luchtvervuiling, en gezondheidsschade – blijven letterlijk en figuurlijk buiten beeld.

Een verbod op fossiele reclame breekt de vanzelfsprekendheid van fossiel en maakt ruimte bij lezers, kijkers en luisteraars voor een ander verhaal: eentje over duurzaamheid. Zonder voortdurende misleiding krijgt het publiek eindelijk een eerlijker beeld en krijgen echt duurzame initiatieven de zichtbaarheid die ze verdienen.

Het goede nieuws: er zijn al partijen die wél hun verantwoordelijkheid nemen. Jongeren spreken zich uit, zorgprofessionals waarschuwen voor de gezondheidsrisico’s van fossiele vervuiling en zelfs binnen de reclamesector groeit de vraag naar een nieuwe ethische code. Sommige reclamebureaus hebben al vrijwillig afstand genomen van fossiele reclame. Dat zijn moedige, cruciale acties; en precies wat we nu op grotere schaal nodig hebben.

Deze campagne is daarom een uitnodiging aan alle mediamakers in Nederland: kijk opnieuw naar jullie rol. Jullie bepalen wat zichtbaar is – en dus hoe de samenleving naar de toekomst kijkt. Willen we een leefbare toekomst, dan moeten we afscheid nemen van de fossiele verhalen die ons aan het verleden kluisteren. Zap fossiele reclame uit ons wereldbeeld!

Bekijk hier welke organisaties, personen en bewegingen je al voorgingen.